UKŁAD ODDECHOWY

Omawiając budowę organizmu człowieka, trudno wskazać, który z naszych układów jest najważniejszy. Układ oddechowy wraz z układem krążenia pozostają jednak w rozumieniu większości z nas jako te „bardzo ważne”, choć dla prawidłowego funkcjonowania organizmu niezbędna jest współpraca wszystkich układów.

BUDOWA UKŁADU ODDECHOWEGO

Początkiem układu oddechowego jest jama nosowa, wchodząca w skład tzw. górnych dróg oddechowych (wraz z jamą ustną, gardłem, krtanią). Jest to bardzo ważne miejsce, to tutaj wdychane powietrze jest ogrzane, nawilżone oraz oczyszczone. Liczne receptory alarmują nas, gdy w powietrzu znajduje się niepożądany czynnik (kichanie, zły zapach, niepożądane aerozole).
Powietrze oddechowe po wstępnym przygotowaniu jest następnie przewodzone dalej, poprzez krtań do tchawicy, a następnie do oskrzeli głównych, oskrzeli segmentowych, oskrzelików końcowych (oddechowych) zakończonych pęcherzykami płucnymi. Choroby infekcyjne, astma oskrzelowa mogą doprowadzić do zwężenia tej drogi przepływu powietrza, co objawia się świstami, dusznością.

WYMIANA GAZOWA

Wymiana gazowa jest kluczowym procesem zachodzącym w układzie oddechowym. Odbywa się ona w świetle pęcherzyków płucnych. To tutaj krew doprowadzona przez najmniejsze naczynka krwionośne ma kontakt z wdychanym powietrzem atmosferycznym. Dzięki temu organizm otrzymuje niezbędny tlen oraz oddaje dwutlenek węgla powstały w organizmie.

ODDYCHANIE

Oddychanie jest procesem, bez którego niemożliwa byłaby właściwa wymiana gazowa, zapewnia nam stałe odświeżanie powietrza w świetle pęcherzyków płucnych. W mechanizmie oddychania przebiegającym automatycznie (nie myślimy o tym, żeby oddychać, organizm sam reguluje ten proces na podstawie informacji z odpowiednich receptorów) uczestniczą mięśnie oddechowe. Najważniejsze z nich to przepona oraz mięśnie ściany klatki piersiowej, brzucha. Wszelkie nieprawidłowości w funkcjonowaniu wymienionych mięśni zaburzają mechanikę oddychania.

METODY BADANIA UKŁADU ODDECHOWEGO

Można wyróżnić wiele metod służących ocenie funkcjonowania układu oddechowego. Podstawą jest zawsze zadanie odpowiednich pytań ukierunkowanych na wspomniany układ (tzw. wywiad lekarski). Wiele nieprawidłowości lekarz może zobaczyć gołym okiem. Należy zawsze zwrócić uwagę na budowę klatki piersiowej, na to czy dana osoba prawidłowo oddycha, czy nie ma sinicy. Ponadto ważnym objawem są tzw. palce pałeczkowate mogące świadczyć o patologii w układzie oddechowym.
Osłuchując klatkę piersiową stetoskopem lekarz może wysłuchać objawy świadczące o zapaleniu płuc, oskrzeli, czy innych chorobach tego układu. Wiele informacji może dostarczyć także „opukanie” klatki piersiowej. Dalsze postępowanie lekarza zależy od indywidualnej sytuacji u danego chorego.

Spirometria

To podstawowe badanie układu oddechowego. Ocenia wiele parametrów związanych z funkcją mechaniczną (wentylacyjną). Stosowana w diagnozowaniu oraz monitorowaniu leczenia astmy oskrzelowej, przewlekłej choroby oskrzelowo-płucnej (POCHP). Nie mówi nic o wymianie gazowej.

Gazometria

Podstawowe badanie oceniające wymianę gazową. Stosowana często u pacjentów z niewydolnością oddechową, przebywających na oddziałach reanimacyjnych. Wymaga pobrania do badania krwi z tętnicy.

Pulsoksymetria

Polega na przezskórnym, bezinwazyjnym, monitorowaniu wysycenia tlenem hemoglobiny krwi tętniczej i częstotliwości tętna.

Kapnometria

Polega na oznaczaniu stężenia lub ciśnienia parcjalnego dwutlenku węgla we krwi albo powietrzu wydechowym.

Rentgen klatki piersiowej

Należy do podstawowych badań diagnostycznych. Za pomocą tego badania możemy wykryć zapalenie płuc, zmiany nowotworowe, przewlekłe choroby tkanki płucnej, zmiany pourazowe, ale także ocenić serce, aortę i inne elementy znajdujące się w obrębie klatki piersiowej.

Tomografia komputerowa

Badanie to wykorzystuje promieniowanie Roentgena. Jest dużo bardziej szczegółowe, różnicuje obrazy wątpliwe lub niewidoczne w rentgenie. Pozwala dokładnie ocenić gdzie znajduje się patologia w obrębie klatki piersiowej.

Tomografia komputerowa spiralna znajduje zastosowanie w diagnostyce zatorowości płucnej.

Bronchoskopia

Polega na wprowadzeniu giętkiego przewodu zakończonego kamerą – bronchoskopu do światła oskrzeli. Jest to bardzo przydatne badanie, umożliwia obejrzenie oskrzeli od środka. W razie potrzeby lekarz może pobrać materiał do dalszych badań, usunąć zalegający śluz czy usunąć ciało obce.

Rezonans magnetyczny

Jest to bardzo zaawansowane badanie, stosowane w przypadkach wątpliwych w badaniu tomografii komputerowej. Jako badanie z wyboru jest stosowane w diagnozowaniu rzadkich schorzeń przebiegających w obrębie pęcherzyków płucnych.

Scyntygrafia

Wykorzystywana w diagnostyce zatorowości płucnej oraz w ocenie aktywności niektórych rzadkich chorób płuc.

Ultrasonografia

W przypadku schorzeń układu oddechowego wykonywana głównie celem oceny płynu w opłucnej oraz oceny guzów znajdujących się blisko ściany klatki piersiowej.

Wideotorakoskopia

Badanie wykonywane w znieczuleniu ogólnym na sali operacyjnej. Polega na wprowadzeniu powietrza pomiędzy ścianę klatki piersiowej a płuco (do jamy opłucnowej), a następnie umieszczeniu tam kamery. Pozwala diagnozować choroby opłucnej oraz obejrzeć płuco z zewnątrz.

Pozytronowa tomografia emisyjna

Metoda dostępna w niewielu ośrodkach medycznych. Jest bardzo czułą i dość swoistą metodą rozpoznawania raka płuca oraz jego przerzutów. Ocenia zmianę metabolizmu glukozy w tkance nowotworowej lub rzadziej zapalnej.

dr Paweł Dilis, specjalista medycyny rodzinnej